Jostibandleden bezoeken gedenkplaats Slot Hartheim in Oostenrijk
De Jostiband is in 2026 benoemd tot Ambassadeur van de Vrijheid. Deze bijzondere rol betekent meer dan alleen het geven van Vrijheidsconcerten in Vlissingen, Wageningen, Zwolle en Groningen. Als ambassadeur levert de Jostiband ook een inhoudelijke bijdrage aan het herdenken en doorgeven van het verhaal van vrijheid en inclusie.
Daarom zijn vijf Jostibandleden, samen met begeleiding waaronder ook een gedragskundige en een cameraploeg, op 24 januari afgereisd naar Slot Hartheim in Oostenrijk. Het bezoek maakt deel uit van een item die van alle Ambassadeurs voor de Vrijheid wordt gemaakt. Als Ambassadeur van de Vrijheid is de Jostiband op 4 mei aanwezig bij de Nationale Dodenherdenking op de Dam.
Slot Hartheim: een beladen geschiedenis
In het rustige dorp Alkoven, vlak bij Linz in Oostenrijk, staat het barokke Slot Hartheim. Wat ooit een zorginstelling was voor mensen met een verstandelijke beperking, werd vanaf 1940 door het naziregime omgevormd tot een centrum voor systematische moord.
Al in 1939 werd er geëxperimenteerd met vergassing, in eerste instantie op de bewoners van het slot zelf. Later werden vooral psychiatrische patiënten, mensen met een verstandelijke en/of fysieke beperking en concentratiekampgevangenen slachtoffer.
Na de oorlog werden de ruimtes in het slot vrijwel direct ontdaan van alles wat herinnerde aan het vernietigingskamp. Er werden zelfs opnieuw mensen met een beperking ondergebracht, waardoor het leek alsof er tijdens de oorlog niets was gebeurd.
Tegenwoordig is Slot Hartheim een documentatiecentrum en gedenkplaats, waar bezoekers worden geconfronteerd met deze pijnlijke geschiedenis en het belang van herdenken en erkenning.
Een krachtig statement van de Jostiband
Tijdens het bezoek overhandigden de Jostibandleden aan Florian Schwanninger, directeur van het gedenkcentrum Hartheim, het boek ‘De Jostiband, nog zoiets’, voorzien van de handtekeningen van alle 120 Jostibandleden. Hiermee wilden zij een duidelijk statement maken: mensen met een beperking zijn niet klein te krijgen en verdienen respect, zichtbaarheid en een volwaardige plek in de samenleving. “We vonden het bijzonder, maar ook zwaar om hier te zijn. Het raakt ons en met dit boek laten we zien: wij zijn er, wij horen erbij en mogen ook zijn wie we zijn. Na zo’n indrukwekkende reis voelen wij veel meer wat vrijheid betekent”, aldus de leden van de band. Het boek krijgt een plek in de bibliotheek in het gedenkcentrum.
Inclusie in het dagelijks leven
Ook de lunchroom naast het slot, die wordt gerund door mensen met een verstandelijke beperking, onderstreept die boodschap. Het laat zien dat deze mensen er mogen zijn en juist een waardevolle bijdrage leveren aan de maatschappij; toen, nu en in de toekomst. Aan de medewerkers van de lunchroom overhandigden de Jostibandleden een koffertje met instrumenten zodat zij ook het plezier kunnen ervaren om met elkaar muziek te maken.
Het bezoek aan Slot Hartheim maakte diepe indruk op de Jostibandleden. Omdat deze reis emotioneel zwaar kon zijn, is in de voorbereiding bewust een gedragskundige betrokken. Met haar zijn vooraf meerdere gesprekken gevoerd om de Jostibandleden goed voor te bereiden op wat zij zouden zien en ervaren. Tijdens de reis was de gedragskundige ook aanwezig om hen te ondersteunen en te beschermen, en om in te grijpen wanneer situaties te veel impact dreigden te hebben op hun welzijn.